نام هر يك از اين بزرگان به تنهايي ميتواند مايه اعتبار و آوازه اين استان باشد اما مقام و ارزش اين بزرگان به درستي شناخته نشده و گاه غبار زمان پوشيده مانده است.
بيترديد شناساندن بزرگمردان و مطالعه آثار آنان، براي نسل امروز بسيار آموزنده و انگيزاننده حركت، تلاش، سرزندگي و شور و نشاط است كه اكنون به نام و خلاصهاي از شناسنامه برخي از اين بزرگان اشاره ميشود:
حاج ميرزا حسن موسوي بجنوردي
آيتالله ميرزا حسن موسوي بجنوردي در سال ۱۲۷۴شمسي در روستاي خراشا از توابع شهرستان جاجرم زاده شد.
وي در شهر بجنورد به تحصيلات مقدماتي پرداخت و در سال ۱۲۸۹شمسي به شهر مشهد رفت و در آنجا به مدت ۱۲سال علوم معقول ومنقول را نزد علماي برجسته آن روزگار همچون حاج فاضل خراساني و ادبيات را نزد اديب نيشابوري فراگرفت و در سال ۱۳۵۱شمسي رهسپار نجف شد.
در نجف در محضر اساتيد بزرگي چون "سيد ابوالحسن اصفهاني، ميرزا حسين نائيني و آقا ضياءالدين عراقي" به تكميل تحصيلات خود پرداخت و در همان حال به تدريس اشتغال يافت.
وي با حافظه شگفت و احاطهاش بر فقه و اصول به زودي به عنوان يكي از بهترين مدرسان و مجتهدان حوزه نجف شهرت يافت.
پس از درگذشت آيتالله بروجردي در سال ۱۳۳۹ش بسياري او را به عنوان مقلد خود برگزيدند.
بيشتر فضلا و علما در مجلس درس او حاضر ميشدند چرا كه آن بزرگوار علاوه بر فقاهت و تسلط بر مباني اصول يكي از بزرگترين فيلسوفان جهان اسلام به شمار ميآمد.
آيتالله موسوي بجنوردي پس از سالها تدريس و تحقيق آثار ارزشمندي در فقه و اصول و فلسفه از خود به يادگار نهاد كه مورد استفاده فضلاي حوزه علميه است.
"القواعد الفقهيه، منتهيالاصول، حاشيه بر عروهالوثقي، حاشيه بر وسايل، ذخيره المعاد، رساله فيالرضا، رساله فيالاجتماعالامر و النهي، كتاب فيالحكمه قولنا فيالحكمه و رساله علميه" عناوين اين آثار گرانسنگ است.
آيتالله سيد حسن موسوي بجنوردي در سال ۱۳۵۴شمسي پس از ۸۰سال عمر در شهر نجف درگذشت و در صحن مطهر اميرالمومنين علي(ع) به خاك سپرده شد.
از ايشان شش فرزند به نامهاي مهدي، جواد، كاظم، محمد، فاطمه و طاهره بر جاي مانده است.
علي بن مهزيار
ابولحسن علي بن مهزيار از ياران خاص و اصحاب ائمه اطهار(ع) است. او جزو وكلاي امام جواد(ع) بوده و حضور پرنور امام رضا(ع) و امام هادي(ع) را دريافته و از اصحاب ايشان محسوب ميشود.
پدرش كيش ترسا داشت اما بعدها اسلام آورد و علي نيز در كودكي مسلمان شد و به تحصيل فقاهت همت گذاشت.
علي بن مهزيار در جاجرم به وكالت ائمه اطهار قيام داشت و به گرفتن حقوق و ابلاغ تكليف اقدام ميكرد.
آرامگاه اين بزرگوار در دو كيلومتري شرق شهرستان جاجرم در ميان گورستان قديمي و نزديك آرامگاه شهيد كمال قرار دارد.
آثار فراوانياز اين عالم بر جاي مانده است كه كتابهاي "الوضوء، الصلوه، الزكوه، الصوم، الحج، الحدود، المكاسب، التفسير، المثالب و الدعا" از جمله آنها است.
شيخ رجبعلي بجنوردي
در روستاي ايور شهرستان جاجرم زاده شد و تحصيلات ديني خود را در مشهد آغاز كرد و پس از سالها اقامت در نجف اشرف، به درجه اجتهاد رسيده و از آنجا به زادگاه خود ايور بازگشت و به امور شرعي و هدايت مردم مشغول شد.
به گفته خويش، با شيخ فضلالله نوري بعد از صدور فرمان مشروطه همداستان بوده است.
وي شخصيتي وارسته و باتقوا، و مجتهدي عالم بود. مرگ او در حدود سال ۱۳۳۱ه.ق. روي داده است.
آقا ميرزا عبدالحي بني هاشم بجنوردي
سيد عبدالحي در سال ۱۲۴۷ش. در روستاي خراشاي شهرستان جاجرم زاده شد.
وي به توصيه "حاج ملاهادي سبزواري" به مدت چهار سال در مدرسه علميه سبزوار درس خواند و سپس براي ادامه تحصيل روانه مشهد شد و در محضر اساتيد آن زمان علوم ديني را فرا گرفت.
او براي تكميل تحصيلات عاليه به نجف اشرف رفت و در خدمت اساتيدي چون آيتالله آخوند خراساني، به تحصيل پرداخت و از مصاحبت اشخاصي مثل آيتالله ابوالحسن موسوي اصفهاني بهرهمند شد و به درجه اجتهاد رسيد.
وي پس از هفت سال اقامت در نجف به ايران بازگشت و مقيم بجنورد شد و پيشوايي روحانيان بجنوردي را بر عهده گرفت.
اين روحاني فاضل و باكمال پس از ۷۷سال زندگي در خرداد ماه ۱۳۲۳ش. به رحمت ايزدي پيوست.
ميرزاعلي ملك خراشايي
ميرزا علي بن مير طالب بين سالهاي ۱۲۸۱تا ۱۲۸۳هجري قمري در روستاي خراشاي شهرستان جاجرم ديده به جهان گشود.
وي در مشهد و نجف اشرف به كسب علوم ديني پرداخت و از آيتالله صدر اجازه اجتهاد يافت.
او از فضلا و مجتهدان معروف است كه فروتني و قناعتش زبانزد خاص و عام بوده و كراماتي را به او نسبت دادهاند.
ميرزا علي ملك در سال ۱۳۴۱ق. درگذشت و در خراشا به خاك سپرده شد.
شيخ احمد محب علي
شيخ احمد در سال ۱۲۷۰ه.ش. در روستاي خراشاي شهرستان جاجرم به دنيا آمد.
در بجنورد ادبيات و علوم را از بزرگان آموخت و سپس به تشويق پدرش به مشهد عزيمت كرد و در مدت ۱۸سال به تحصيل معارف اسلامي فقه و تفسير و فلسفه در نزد اساتيد آن زمان پرداخت.
سپس به نجف اشرف رفت و نزديك چهار سال در آن شهر به تكميل مطالعات و تحصيلات خود همت گماشت و در سال ۱۳۰۸ه.ش. موفق به دريافت درجه اجتهاد از آيتالله سيد ابوالحسن اصفهاني شد.
وي به سبب علاقه به زاد و بوم خود به بجنورد بازگشت و امامت جماعت مسجد "حاج شيخ رجبعلي" كه بعدها به نام خودش معروف گرديد به عهده گرفت و به تدريس فقه و فلسفه نيز پرداخت.
او پس از ۱۳سال بيماري در سن ۷۸سالگي در بجنورد به رحمت ايزدي شتافت.
از او رساله ناتمامي به زبان عربي باقي است.
سيد رضا هاشميان
سيد رضا هاشميان فرزند ميرزا محمد در سال ۱۲۸۰ه.ش. در روستاي خراشاي شهرستان جاجرم زاده شد.
او مقدمات فقه و اصول و ادبيات را نزد دايي خويش ميرزا عبدالحي از علماي خراسان فرا گرفت، سپس عازم مشهد گرديد و در آنجا به تكميل مدارج علمي و كسب فيوضات معنوي پرداخت و محضر درس اساتيد بزرگي همچون آيتالله حاج حسين قمي، آقازاده خراساني و اديب نيشابوري را درك كرد.
او در سن ۳۰سالگي از آيتالله نائيني اجازه اجتهاد دريافت كرد و در شمار اساتيد برجسته حوزه درآمد.
فضلاي بسياري در مجلس درس او حضور مييافتند.
سيد رضا هاشميان در سال ۱۳۳۶ش. به تهران رفت و در دانشكده معقول و منقول (الهيات) به تدريس و تحقيق پرداخت و دورههاي عالي فقه، اصول، ادبيات، منطق و فلسفه را مكرر تدريس نمود.
وي بر اثر بيماري در ۲۹بهمن ۱۳۵۴به ملكوت اعلي پيوست و در بهشت زهرا مدفون گرديد. اشعاري از او باقي مانده است.
حاج ملا تقي بجنوردي از علماي مشهور شهرستان جاجرم (روستاي طبر).
موضوعات مرتبط: مشاهیر ,علمای جاجرم
